دومين منظومهء حماسى تاريخى كه آن هم در اواخر قرن ششم و اوايل قرن هفتم ساخته شد « شاهنشاه‌نامه » بود از مجد الدّين محمد پاييزى نسوى كه عوفى گفته : « . . . از شعراى سلطان سكندر « 1 » است ، و در شهور سنهء ست مائة او را در نسا ديدم و شاهنشاه‌نامه مىساخت و وقايع سلطان خوارزمشاه را نقل مىكرد » « 2 » . اين منظومه نيز مانند منظومهء نخستين كه ياد كرده‌ايم ، از ميان رفته است و اهميّت اين هر دو شايد فقط درين باشد كه مقدمه‌يى بودند براى تغيير مسير شعر حماسى فارسى از موضوعات قهرمانى ملّى بموضوعات تاريخى صرف . ازين پس چندين منظومهء مهم ببحر متقارب در ادب فارسى پديد آمد كه منحصرا مربوط بذكر مسائل تاريخى و مخصوصا تاريخ حيات فاتحان بزرگ بوده است و از آن جمله منظومه‌يى كه احمد بن محمود طوسى مشهور به « قانعى » در ذكر تاريخ آل سلجوق ساخت بنام « سلجوقنامه » كه منظومهء مفصّلى بوده ببحر متقارب كه دربارهء آن بعد ازين بتفصيل بحث خواهيم كرد . منظومهء تاريخى ديگرى كه بايد در جزو حماسه‌هاى تاريخى از آن ياد كرد ظفرنامه است راجع بتاريخ ايران از ظهور اسلام و تاريخ اسلام و سلاطين ايران تا عهد ناظم يعنى حمد اللّه مستوفى قزوينى ( م 750 هجرى ) . ظفرنامه كه مهمترين منظومهء تاريخى موجودست شامل 75000 بيت ببحر متقارب و منقسم است بسه قسمت ( قسم اسلامى - قسم احكام دربارهء تاريخ ايران - قسم سلطانى دربارهء تاريخ مغول ) . دربارهء اين كتاب بموقع سخن خواهيم گفت « 3 » .

--> ( 1 ) - مراد سلطان علاء الدين محمد خوارزمشاه است كه اسكندر ثانى لقب داشت ( سلطنت از 596 تا 617 هجرى ) ( 2 ) - لباب الالباب ج 2 ص 345 ( 3 ) - رجوع شود به حماسه‌سرايى در ايران ، دكتر صفا ، چاپ دوم تهران 1333 ، ص 354 - 357